La Dalmazia: introduzione
La Dalmazia è quel territorio
della costa adriatica orientale che va dalla baia di Buccari
fino alla foce del fiume Boiana ai confini con l'Albania
(vedi cartine 1 e 2). La Dalmazia non
appartiene geograficamente alla Regione italiana, ma costituisce
un territorio a sé, geograficamente staccato dalla
Jugoslavia interna per mezzo delle Alpi Dinariche e totalmente
differente da essa sia per ragioni climatiche che etniche,
in quanto gli slavi dalmati hanno usi e costumi molto
differenti da quelli dell'interno. La Dalmazia per tutto
l'Ottocento e fino agli anni venti del Novecento era composta
da una affatto trascurabile minoranza di italiani, che
amministravano quasi la metà dei comuni del territorio.
Gli italiani erano concentrati soprattutto sulle isole
(Arbe, Lissa, Cùrzola, Lèsina, Brazza ed
altre) e nelle città costiere in primis Zara (circa
il 70 % di italiani negli anni Venti), ma anche Spalato,
Traù, Ragusa di Dalmazia, Càttaro ed altre
minori. Inoltre, italiana era la cultura dominante di
tutta la Dalmazia, in quanto residuo della plurisecolare
dominazione della Repubblica di Venezia. I moti irredentisti
in Dalmazia furono molto vivi nella seconda metà
dell'Ottocento, ma furono spesso soffocati dall'Impero
austro-ungarico che temeva la nascente potenza italiana.
Il Patto di Londra del 1915 prometteva all'Italia il dominio
di parte della Dalmazia (vedi cartina 3),
ma tale promessa fu negata al trattato di Versailles per
la ferrea opposizione del presidente americano Wilson.
Furono annesse all'Italia solo Zara, Làgosta e
l'arcipelago di Pelagosa.Tale "vittoria mutilata"
ebbe come conseguenza l'esodo della quasi totalità
degli italiani dalmati.
La città di Zara fu l'ultima roccaforte
dell'italianità della Dalmazia e resistette fino
al 1944 quando in seguito a quasi 60 massicci bombardamenti
americani i partigiani di Tito entrarono nella città
mettendola a ferro e fuoco e uccidendo centinaia di italiani.
Ora la Dalmazia è composta nella totalità
della popolazione da slavi (croati ed in piccola parte
montenegrini e bosniaci). La presenza italiana è
ridotta a poco più di trecento unità, dislocate
a Zara e a Spalato. Un dialetto di tipo veneto viene parlato
da qualche anziano sia a Zara che in alcune isole (Cùrzola,
Lèsina).

Elenco località della
Dalmazia
Zaratino, Sebenzano e Teninese:
LAGOSTA (in Croato: LASTOVO – ex provincia di Zara)
ZARA (in Croato: ZADAR – ex provincia di Zara)
ARBE (in Croato: RAB)
BAGNOLI DI ARBE (in Croato: BANJOL)
BARBATO (in Croato: BARBAT NA RABU)
CAMPORA DI ARBE (in Croato: KAMPOR)
LOPARO (in Croato: LOPAR)
VALLE SAN PIETRO (in Croato: SUPETARSKA DRAGA)
AURANA (in Croato: VRANA)
BENCOVAZZO (in Croato: BENKOVAC)
BERBERIO (in Croato: BRIBIR)
BETTINA (in Croato: BETINA)
BIBBIGNE (in Croato: BIBINJE)
BIGLIANE (in Croato: DOLNIJ BILJANE)
BIOCINOSELLO (in Croato: BIOVICINO SELO)
BREVILACQUA (in Croato: PRIVLAKA)
BRISI (in Croato: BRIG)
BRISSEVO (in Croato: BRISEVO)
CACAN (in Croato: KAKAN)
CAMPO DELLE CINQUE CHIESE (in Croato: BISKUPIJA)
CAMPOPALUDO (in Croato: MOKRO POLJE)
CAPOCESTO (in Croato: PRIMOŠTEN)
CAPRI IN DALMAZIA (in Croato: KAPRIJE)
CARINO DI SOPRA (in Croato: GORNJI KARIN)
CASTEL DI ZEGARA (in Croato: KASTEL EGARSKI)
CASTEL VENIERO (in Croato: VINJERAC)
CASTELVERDE (in Croato: ZELENGRAD)
CHISTAGNE (in Croato: KISTANJE)
CIVIDAL DI DALMAZIA (in Croato: CIVLJANE)
COSINO (in Croato: KOZINO)
CRAPPANO (in Croato: KRAPANJ)
DERNIS (in Croato: DRNIŠ)
DICOLO (in Croato: DIKLO)
DIGNISCA (in Croato: DINJISKA)
ERVENICO (in Croato: ERVENIK)
ESO GRANDE (in Croato: VELI I)
FELAVONIA (in Croato: KIJEVO)
GESE (in Croato: JESENICE)
GIASSENIZZA (in Croato: JASENICE)
GIUBA (in Croato: LJUBAC)
GRUE (in Croato: GRUSE)
GUARDIAVECCHIA (in Croato: ZAGRONIC)
INCORONATA (in Croato: KORNATI)
ISLAM GRECO (in Croato: ISLAM GRCKI)
ISLAM LATINO (in Croato: ISLAM LATINSKI)
ISTO (in Croato: IST)
LE COSTE (in Croato: IVOŠEVCI)
LISARIZZA (in Croato: LISARICA)
MAONI (in Croato: MAUN)
MELADA (in Croato: MOLAT)
MORTERO (in Croato: MURTER)
MURVIZZA (in Croato: MURVICA)
NONA (in Croato: NIN)
NOVAGLIA NUOVA (in Croato: NOVALJA)
NOVEGRADI (in Croato: NOVIGRAD)
OBBROVAZZO (in Croato: OBROVAC)
OLTRE (in Croato: PREKO)
PACOSTANE (in Croato: PAKOŠTANE)
PAGENE (in Croato: PAÐENE)
PAGO (in Croato: PAG)
PALAZZO BARDONA (in Croato: POLACA)
PASMANO (in Croato: PAŠMAN)
PERCOVICH (in Croato: PERKOVIC)
PETERZANA (in Croato: PETRCANE)
POGLIAZZA (in Croato: POLJAK)
POLISSENA (in Croato: POLICNIC)
POLLIANA (in Croato: POVLJANA)
PONTI DI BRIBIR (in Croato: BRIBITSKE MOSTINE)
PORTO D'OVO (in Croato: SUKOŠAN)
POSSEDARIA (in Croato: POSEDARJE)
PREMUDA (in Croato: PREMUDA)
PROMONA (in Croato: PROMINA)
PUNTA LONI (in Croato: LUN)
PUNTADURA (in Croato: VIR)
PUNTE BIANCHE (in Croato: VELI RAT)
RASANZE (in Croato: RAANAC)
RAVA (in Croato: RAVA)
ROGOSNIZZA DI SEBENICO (in Croato: ROGOZNICA)
RUSSICH (in Croato: RUIC)
SALE DELL'ISOLA LUNGA (in Croato: SALI)
SAN CIPRIANO DEL FIGO (in Croato: SMOKOVIC)
SAN DANIELE BIRAGNO (in Croato: DANILO BIRANJ)
SAN GIORGIO DELLA PACLENIZZA (in Croato: STARIGRAD PAKLENIKA)
SAN GIOVANNI DI COMADINA (in Croato: VRPOLJE)
SAN LUCA DI RANISTICIO (in Croato: POLJICA)
SANTA CATERINA DI SEBENICO (in Croato: BILICE)
SANTI FILIPPO E GIACOMO (in Croato: SVETI FILIP I JAKOV)
SCARDONA (in Croato: SKRADIN)
SEBENICO (in Croato: ŠIBENIK)
SELVE (in Croato: SILBA)
SERAVA (in Croato: ZERAVA)
SESTRUGNO (in Croato: SESTRUNJ)
SIVERICCHIO (in Croato: SIVERI)
SLARINO (in Croato: ZLARIN)
SLOSELLA (in Croato: PIROVAC)
STANCOVAZZO (in Croato: STANKOVCI)
STERMIZZA (in Croato: STRMICA)
STRETTO DI LOZZE (in Croato: TISNO)
TENIN (in Croato: KNIN)
TORRETTE DI ZARAVECCHIA (in Croato: TURANJ)
TREBOCCONI (in Croato: TRIBUNJ)
TRIBAGNO (in Croato: TRIBANJ)
TUCONIO (in Croato: TKON)
ULBO (in Croato: OLIB)
UNESSICH (in Croato: UNEŠIC)
VARDA (in Croato: ZATON)
VERCHÈ (in Croato: VRSI)
VERGADA (in Croato: VRGADA)
VERPOGLIE DI TENIN (in Croato: VRPOLJE PRIMORSKO)
VILLA DEI COLOMBI (in Croato: GOLUBIC)
VILLA TREBOSCHI (in Croato: KRUSEVO)
VINÒ INFERIORE (in Croato: DONJE VINOVO)
VISIGNANA (in Croato: VISOCANE)
VODIZZE (in Croato: VODICE)
ZARAVECCHIA (in Croato: BIOGRAD NA MORU)
ZEMONICO INFERIORE (in Croato: DOLNIJ ZEMUNIK)
ZURI (in Croato: ZIRJE)
ZUT (in Croato: ZUT)
Spalatino e val della Narenta:
ALMISSA (in Croato: OMIS)
ARZANÒ (in Croato: ARANO)
BACCINA (in Croato: BACINA)
BERGAMETTO (in Croato: PRGOMET)
BERNAZZE (in Croato: BRNAZE)
BORROIA (in Croato: BORAJA)
BOSSOGLINA (in Croato: MARINA)
BRELLA (in Croato: BRELA)
BUA (in Croato: CIOVO)
BUSI (in Croato: BIŠEVO)
CASSUTE (in Croato: KOŠUTE)
CASTEL ABBADESSA (in Croato: KASTEL GOMILICA)
CASTEL CAMBIO (in Croato: KASTEL KAMBELOVAC)
CASTEL SAN GIORGIO DELLA RIVIERA (in Croato: KASTEL SUCURAC)
CASTEL STAFFILEO (in Croato: KASTEL STAFILIC)
CASTEL VITTURI (in Croato: KASTEL LUKSIC)
CASTELNUOVO DELLA RIVIERA (in Croato: KASTEL NOVI)
CASTELVECCHIO DELLA RIVIERA (in Croato: KAŠTEL STARI)
CATTUNI (in Croato: KATUNI)
CERCHIO DELLA BUA (in Croato: OKRUG)
CITTAVECCHIA DI LESINA (in Croato: STARIGRAD)
CLISSA (in Croato: KLIS)
COMINO (in Croato: KOMIN)
COMISA (in Croato: KOMIZA)
CUCICCHIE (in Croato: KUCICE)
DISMO (in Croato: DICMO)
DRASNIZZA (in Croato: DRAŠNICE)
DRIVENICO (in Croato: DRVENIK)
DUARE (in Croato: ZAGVOZD)
DUGOPOGLIE DI SIGNO (in Croato: DUGOPOLJE)
ERVAZZA (in Croato: HRVACE)
FORTE MOCENIGO (in Croato: OTIŠIC)
GALLA (in Croato: GALA)
GELSA (in Croato: JELSA)
GERNOVIZZA (in Croato: RNOVNICA)
GLAVIZZA (in Croato: GLAVICE)
GRADO DI MICOLE (in Croato: GRADAC)
GROCOTE (in Croato: GROHOTE)
GUDEL (in Croato: PODBABLJE GORNE)
IGRANE (in Croato: IGRANE)
IMOSCHI (in Croato: IMOTSKI)
ISOLA ALLA CETTINA (in Croato: OTOK)
LECCHIEVIZZA (in Croato: LECEVICA)
LESINA DI DALMAZIA (in Croato: HVAR)
LISSA (in Croato: VIS)
MACARSCA (in Croato: MAKARSKA)
MARAVINZE (in Croato: MRAVINCE)
MILNÀ (in Croato: MILNA)
MOLINI FRANCESCHI (in Croato: ZMIJAVCI)
MUCCI (in Croato: MUC)
NERESI (in Croato: NEREIŠE)
OBBROVAZZO DI SIGNO (in Croato: OBROVAC SINJSKI)
PALUDO (in Croato: LOKVICICI)
PODIGORA (in Croato: PODGORA)
POGLIZZA (in Croato: POLJICA)
PORTO BESTONIO (in Croato: BAŠKA VODA)
POSTIGNE (in Croato: POSTINJE)
POSTIRE (in Croato: POSTIRA)
POSTRAGNE (in Croato: POSTRANJE)
POSTRANA (in Croato: PODSTRANA)
PROVÉ (in Croato: CISTA PROVO)
PUCISCHIE (in Croato: PUCIŠCA)
PUNTALUNGA (in Croato: DUGI RAT)
RUNOVICH (in Croato: RUNOVIC)
SALONA (in Croato: SOLIN)
SAN GIORGIO DELLA LESINA (in Croato: SUCURAJ)
SAN GIOVANNI SOPRA BRELLA (in Croato: ZADVARJE)
SAN GIOVANNI DELLA BRAZZA (in Croato: SUTIVAN)
SAN LORENZO IN DALMAZIA (in Croato: LOVREC)
SAN MARTINO DELLA BRAZZA (in Croato: SUMARTIN)
SAN PIETRO DELLA BRAZZA (in Croato: SUPETAR)
SEGHETTO (in Croato: SEGET)
SELZE (in Croato: SELCA)
SESTANOVAZ (in Croato: SESTANOVAC)
SIGNO (in Croato: SINJ)
SPALATO (in Croato: SPLIT)
STOBREZIO (in Croato: STOBREC)
STASSEVIZZA (in Croato: STAŠEVICA)
SUSSI (in Croato: SUŠCI)
TRAÙ (in Croato: TROGIR)
TREGLIA DELLA CETTINA (in Croato: TRILJ)
TUCEPA (in Croato: TUCEPJ)
TORRE UDOVICICH (in Croato: UDOVICIC)
VALLARI (in Croato: PRIMORSKI DOLAC)
VALLO DELLA BRAZZA (in Croato: BOL)
VERBOSCA (in Croato: VRBOSKA)
VERGORAZ (in Croato: VRGORAK)
VERLICCA (in Croato: VRLIKA)
VIGNANI (in Croato: DOLNIJ VINJANI)
VILLA FRANCESCHI (in Croato: DOLNIJ PROLOAC)
ZIRONA (in Croato: DRVENIK)
Raguseo:
BERGATTO (in Croato: DOLNIJ BERGAT)
BLATTA (in Croato: BLATO)
CALAMOTTA (in Croato: KOLOCEP)
CANNOSA (in Croato: TRSTENO)
CILIPPI (in Croato: CILIPI)
CURZOLA (in Croato: KORCULA)
FORT'OPUS (in Croato: OPUZEN)
GOVEGIARI (in Croato: GOVEÐARI)
GRAVOSA (in Croato: GRUZ)
GRUDA (in Croato: GRUDA)
IAGNINA (in Croato: JANJINA)
IMOTIZZA (in Croato: IMOTICA)
CONVENTO NEI CANALI (in Croato: RADOVCICI)
ISOLA DI MEZZO (in Croato: LOPUD)
LOMBARDA (in Croato: LUMBARDA)
LUCA (in Croato: LUKA)
MALFI (in Croato: ZATON)
METCOVICH (in Croato: METKOVIC)
MOLINI DI BRENO (in Croato: SREBRENO)
MOLONTA (in Croato: MOLUNAT)
OSTRO (in Croato: OSTRA)
PIAN DI BABINO (in Croato: BABINO POLJE)
PORTO TOLERO (in Croato: PLOCE)
RAGUSA DI DALMAZIA (in Croato: DUVBRONIK)
RAGUSA VECCHIA (in Croato: CAVTAT)
RUPE (in Croato: DUBA KONAVOŠKA)
SABBIONCELLO (in Croato: OREBIC)
SASABLIE (in Croato: ZAABLIJE)
SAN PAOLO IN MONTE (in Croato: KUNA PELJEŠKA)
SLANA (in Croato: SLANO)
SLIVIA DI SOTTOTARTARO (in Croato: SLIVNO)
SMOQUIZZA (in Croato: SMOKVICA)
STAGNO GRANDE (in Croato: VELI STON)
TORRE DI NORINO (in Croato: KULA NORINSKA)
TRAPPANO (in Croato: TRPANJ)
VAL DI MAESTRO (in Croato: DUBROVACKO PRIMORJE)
VALLE DEI CANALI (in Croato: KONAVLE)
VALLE DI BRENO (in Croato: UPA DUBROVACKA)
VALLEGRANDE (in Croato: VELA LUKA)
CLESTO - NEUM (in Serbo: KLEK – NEUM)
Bocche di Cattaro (Albania Veneta):
BECICI (in Serbo: BECICI)
BUDUA (in Serbo: BUDVA)
CARTOLLE (in Serbo: RADOVICI)
CASTELLASTUA (in Serbo: PETROVAC NA MORU)
CASTELNUOVO DI CATTARO (in Serbo: HERCEG-NOVI)
CATTARO (in Serbo: KOTOR)
CRIVOSCIA (in Serbo: CRKVICE)
CRUSSEVIZZA (in Serbo: KRUSEVICA)
DOBROTA (in Serbo: BONINTRO)
IGALLO (in Serbo: IGALO)
MIER (in Serbo: LEPETANE)
MORIGNO (in Serbo: DONJI MORINJ)
PERASTO (in Serbo: PERAST)
PERZAGNO (in Serbo: PRNO)
RISANO (in Serbo: RISAN)
SANTO STEFANO DI BUDUA (in Serbo: SVETI STEFAN)
SCANARI (in Serbo: MILOCER)
SELENICA (in Serbo: ZELENICA)
SPIZZA (in Serbo: SUTOMORE)
SUTTORINA (in Serbo: SUTORINA)
TEODO (in Serbo: TIVAT)
Dalmazia geografica al di fuori degli storici confini
amministrativi:
BAR (in Ital.: ANTIVARI)
CESARICA (in Ital.: CESARIZZA)
JABLANAC (in Ital.: JABLANAZZO)
KARLOBAG (in Ital.: CARLOPAGO)
KLADA (in Ital.: CLEDA)
KLENOVICA (in Ital.: SCOZZA)
KRUTE (in Ital.: CRUTTA)
LUKOVO (in Ital.: SAN LUCA DELLA MORLACCA)
PECURICE (in Ital.: RAVAGNO GRANDE)
PRIZNA (in Ital.: SANT'ANTONIO DI PAGO)
SENJ (in Ital.: SEGNA)
SENJSKA DRAGA (in Ital.: VALLE DI SEGNA)
SMOKVICA KRMPOTSKA (in Ital.: PORTO DI CARAMPOTE)
STARI BAR (in Ital.: ANTIVARI VECCHIO)
STARIGRAD (in Ital.: CASTELVECCHIO DELLA MORLACCA)
STINICA (in Ital.: MUROLO)
SVETI JURAJ (in Ital.: SAN GIORGIO DELLA MORLACCA)
SVETI NIKOLA (in Ital.: SAN NICOLA DI BARBANA)
ULCINJ (in Ital.: DULCIGNO)
VOLARICE (in Ital.: PORTO CASTELLUZ)
ZRMANJA VRELO (in Ital.: PONTE DELLE VACCHE)
